بهبود تغذیه جامعه

بهبود تغذیه جامعه

 

                   کلیات برنامه

 

              پیشگیری و کنترل فقر آهن و کم خونی ناشی از آن (IDA )

 

                    پیشگیری و کنترل اختلالات ناشی از کمبود ید (IDD )

 

                    تغذیه گروهای آ سیب پذیر (مادر ، کودک ، سالمند )

 

                   ارتقاء فرهنگ و سواد تغذیه ای جامعه

 

                    تغذیه در بحران

 

                    ارتقاء سطح سلامت تغذیه ای دانش آموزان

 

                    دست اوردهای برنامه بهبود تغذیه استان

 

 

 

·         کلیات برنامه

 

معرفی برنامه:

 

            کمک به بهبود کیفیت زندگی و امنیت غذایی مردم از طریق ارتقاء سطح دسترسی فیزیکی، اقتصادی، افزایش سطح سواد و فرهنگ تغذیه ای و کاهش بار بیماری های غیر واگیر مرتبط با تغذیه که با استفاده از تمهیداتی از قبیل اطلاع رسانی و آموزش، مشارکت در تدوین سیاست های نوین در عرصه غذا و تغذیه، تحقیق و پایش و اقدامات پیشگیری و درمانی تحقق می یابد.

 

گروه های هدف برنامه:

 

             کلیه گروه های سنی مختلف با تاکید ویژه بر گروه های آسیب پذیر جامعه ، شامل کوکان زیر 6 سال، دختران نوجوان، مادران باردار و سالمندان

 

اهداف کلی برنامه بهبود تغذیه:

 

1-        کاهش شیوع سوء تغذیه پروتئین- انرژی در کودکان زیر 6 سال

 

2-       بهبود وضع تغذیه کودکان 6-3 ساله خانواده های نیازمند در مناطق محروم روستایی

 

3-       ارتقاء سطح سلامت تغذیه ای زنان باردار و شیرده

 

4-       ارتقاء سطح سلامت تغذیه ای دانش آموزان

 

5-       اصلاح الگوی تغذیه در رستوران ها و مراکز جمعی

 

6-       کاهش بار بیماری های مزمن مرتبط با تغذیه (چاقی- بیماری های قلبی عروقی و ...)

 

7-       ارتقاء فرهنگ و سواد تغذیه ای جامعه

 

8-       کاهش شیوع اختلالات ناشی از کمبود ید و گواتر

 

9-       پیشگیری و کنترل کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن

 

 

 

استراتژی های برنامه بهبود تغذیه:

 

1-       آموزش و اطلاع رسانی

 

2-       تقویت همکاری درون و بین بخشی

 

3-       حمایت

 

4-       بررسی وضعیت موجود و تحقیق

 

5-       مکمل یاری

 

6-       پایش و ارزشیابی

 

7-       راه اندازی مراکز مشاوره تغذیه

 

اهم فعالیت های برنامه بهبود تغذیه:

 

1-       برنامه ریزی عملیات یشهرستانی

 

2-       آموزش جامعه از طریق برگزاری کلاسهای آموزشی

 

3-       آموزش کارکنان در رده های مختلف ، ادارات و بخش خصوصی

 

4-       پایش و نظارت

 

5-       اجرای برنامه های حمایتی مشارکتی بهبود تغذیه کودکان زیز 6 سال با همکاری سازمان بهزیستی و کمیته امداد استان

 

6-       اجرای برنامه پایش سالانه ید ادرار دانش آموزان 10- 8 ساله

  

7-       اجرای طرح های بررسی وضعیت شاخص های آنتروپوتومتریک کودکان زیر 6 سال   (3 مرحله ) ، شیوع گواتر ، شیوع تولد نوزاد کم وزن ، الگوی مصرف روغن ، بررسی الگوی مصرف ، وضعیت ریز مغذیها

 

8- جرای برنامه آموزش تغذیه و آهن یاری دختران دانش آموز

 

 

 

9-اجرای طرح ارزیابی وضعیت نمکهای مصرفی در سطح خانوارها و اماکن

 

10- طراحی و تدوین و چاپ نشریات آموزشی

 

 

·         برنامه پیشگیری و کنترل فقر آهن و کم خونی ناشی از آن (IDA ):

 

1-       معرفی برنامه:

 

پیشگیری و کنترل کمبود آهن و کم خونی ناشی از فقر آن و اختلالات ناشی از آن  در گروه های سنی مختلف . کمبود آهن در برنامه غذایی روزانه فرد و کم خونی ناشی از فقر آهن به عنوان شایع ترین مشکل تغذیه ای حال حاضر در کشور شناخته شده است. به این منظور، کنترل و پیشگیری از آن، از اهم برنامه های گروه تغذیه می باشد. آخرین بررسی کشوری انجام شده در سال 1380 بیانگر این واقعیت در گروه های سنی مختلف بود. در حال حاضر و در گروه های سنی مختلف و در سطح جامعه مداخلات جاری در حال اجرا می باشد.

 

این مداخلات بر اساس برنامه های کشوری مشتمل بر غنی سازی آرد مصرفی، دریافت مکمل در زنان باردار و کودکان، برنامه آموزش تغذیه و آهن یاری در دختران دبیرستانی و ارتقا سطح آگاهی کارکنان و جامعه می باشد.

 

 

 

2-       اهداف اختصاصی:

 

 

 

Ø       ارتقاء اگاهی و عملکرد کارکنان بهداشتی در زمینه کمبود آهن و روش های پیشگیری و کنترل کمبود اهن

 

Ø       ارتقاء آگاهی و عملکرد مادران در زمینه کمبود آهن و روشهای پیشگیری و کنترل کمبود آهن

 

Ø       افزایش پوشش برنامه غنی سازی آرد با آهن و اسید فولیک

 

Ø       برنامه آموزش تغذیه و آهن یاری دختران دانش آموز

 

 

·         برنامه پیشگیری و کنترل فقر آهن و کم خونی ناشی از آن (IDD ):

 

معرفی برنامه:

 

بر اساس آخرین گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2001 میلادی، حدود 000/000/600/1 نفر از جمعیت جهان در بیش از 130 کشور در معرض خطر اختلالات ناشی از کمبود ید  (IDD= Iodin Deficiency Disorders ) قرار دادند.

 

کمبود ید باعث سقط، مرده زایی اختلالات حرکتی، اختلال رشئ، اختلالات شناختی، اختلالات روانی، کری و لالی، ضعف اسپاستیک، فلج شل و عامل اختلال در یادگیری کودک، سلامت زنان، کیفیت زندگی جوامع و تولیدات اقتصادی است. پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید با روش های ارزان به راحتی امکانپذیر است. یددار کردن نمک، موثرترین روش برای کنتارل و پیشگیری اختلالات ناشی از کمبود ید است.

 

با شناخت اهمیت پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید، اهمیت حذف این اختلالات به عنوان یک مشکل بهداشتی در سال 2000 در اجلاس سران کشورها برای کودکان در سازمان ملل، اجلاس جهانی بهداشت و کنفرانس جهانی تغذیه به عنوان هدف کشورهای حاضر مطرح شد. در سال 1993 سازمان جهانی بهداشت و یونیسف یددار کردن همگانی نمک (USI= Universal Salt Iodization) را به عنوان راهکار اصلی برای حذف اختلالات ناشی از کمبود ید پیشنهاد کردند.

 

از سال 1990 پیشرفت های چشمگیری در زمینه یددار کردن نمک در سراسر دنیا حاصل شده است و بسیاری از کشورها در حال حاضر در آستانه حذف اختلالات ناشی از کمبود ید هستند. در کشورهایی که به این مرحله رسیده اند، نکته مهم حفظ این دستاوردها برای همیشه است.

 

 

 

اهداف اختصاصی:

 

Ø       حفظ و ارتقاء پوشش مصرف نمک ید دار به نحوی که بیش از 90 درصد خانوارهای شهری و روستایی استان از نمک ید دار تصفیه شده استفاده نمایند

 

Ø       افزایش آگاهی و عملکرد خانوارها در زمینه اختلالات ناشی از کمبود ید و مصرف نمک ید دار تصفیه شده

 

Ø       افزایش آگاهی و عملکرد خانوارها در زمینه اختلالات ناشی از کمبود ید و مصرف نمک ید دار تصفیه شده

 

 

·        تغذیه گروهای آ سیب پذیر (مادر، کودک، سالمند )

 

معرفی برنامه:

 

Ø       این برنامه از زیر برنامههای زیر تشکیل شده است:

 

 

الف- برنامه مداخله ای مشارکتی- حمایتی بهبود تغذیه کودکان زیر 6 سال

 

            گزارش های موجود حاکی در کشور حاکی از آن است که سوء تغذیه (به صورت کم وزنی، لاغری و کوتاه قدی) در کودکان زیر 6 سال و کمبود ریز مغذی ها بویژه ید، آهن، کلسیم، روی، ویتامین A، D و B12 در افراد جامعه به عنوان یک مشکل عمده مطرح است. کمبود ریز مغذی ها با عوارض متعدد از جمله اختلال رشد جسمی و تکامل مغزی، کاهش بهره هوشی، کاهش قدرت یادگیری و افت تحصیلی، افزایش موارد ابتلا به بیماری ها و پوکی استخوان و نهایتا" کاهش توانمندی های ذهنی و جسمی افراد، توسعه اجتماعی، اقتصادی مناطق و کشورها را به مخاطره می اندازد.

 

            به طور کلی 4 عامل اصلی در بروز سوء تغذیه کودکان نقش دارند که عبارتند از فقر، نبود مواد غذایی در محل، ناآگاهی های تغذیه ای و ابتلا به بیماری ها. بنابر این بهبود وضع تغذیه کودکان در گرو همکاری تنگاتنگ و هماهنگی کلیه بخش های توسعه و رفاه اجتماعی از جمله: بهداشت، آموزش و پرورش، جهاد کشاورزی، نهضت سوادآموزی، کمیته امداد امام، بهزیستی، بازرگانی و وسایل ارتباط جمعی و .... می باشد.

 

با توجه به ماهیت چند بعدی سوء تغذیه کودکان، دفتر بهبود تغذیه جامعه معاونت سلامت وزارت بهداشت از سال 1375 تا 1378 با همکاری انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی کشور، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، یونیسف، وزارت کشاورزی، آموزش و پرورش، نهضت سوادآموزی، جهاد سازندگی، کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی طرح مشارکتی کاهش سوء تغذیه در کودکان مناطق روستایی سه شهرستان ایلام (استان ایلام)، بردسیر (استان کرمان) و برازجان (استان بوشهر) را به مورد اجرا گذاشت تا بر مبنای آن الگوی اجرایی مناسبی در مناطق مورد مداخله تا حدود 50% بود. در حال حاضر این برنامه به صورت یک طرح ادغام یافته با کمیته امداد و با دادن سبد غذایی مشخص به خانوارهای بی بضاعت دارای کودک مبتلا به اختلال روند رشد و تحت عنوان برنامه حمایتی تغذیه کودکان زیر 6 سال مبتلا به سوء تغذیه خانوارهای نیازمند در کلیه دانشگاه های کشور پس از پایلوت نمودن برنامه در شهرستان سوادکوه مازنداران از سال 1380، به اجرا درآمده است. هدف کلی این طرح، کاهش سوء تغذیه پروتئین- انرژی در کودکان زیر 6 سال می باشد.

 

 

ب- برنامه مداخله ای حمایت تغذیه ای زنان باردار نیازمند و ارتقای آگاهی کارکنان در زمینه تغذیه دوران بارداری

 

Ø       هدف کلی این برنامه ارتقاء سطح سلامت تغذیه ای زنان باردار و شیرده می باشد.

 

 شیوع تولد نوزاد کم وزن یکی از شاخص های مهم بهداشتی است. نوزادانی که با وزن کمتر از 2500 گرم بدنیا می آیند، بیشتر در معرض ابتلا به سوء تغذیه و بیماری های مختلف از جمله اسهال بوده و خطر مرگ و میر در انان بیشتر از نوزادانی است که با وزن طبیعی بدنیا می آیند. بطوری که دو سوم کل مرگ های نوزادی مربوط به نوزادان کم وزن است.

 

            از علل تولد نوزادان کم وزن که مربوط به مادر می باشد، می توان سوء تغذیه، مراقبت های ناکافی دوران بارداری، کار جسمی سخت، اضطراب، عوامل روانی، اقتصادی، محرومیت از حمایت های خانوادگی و اجتماعی را نام برد. لذا تقویت برنامه های حمایت از گروه های آسیب پذیر، تخصیص یارانه ها به این گروه ها، اقدامات مختلف در جهت هدفمند کردن یارانه ها از جمله اقداماتی است که می تواند آمار شیوع تولد نوزادان کم وزن را در کشورمان کاهش دهد.

 

            یکی دیگر از عوارض به جا مانده از تغذیه نامناسب دوران بارداری، چاقی ناشی از افزایش وزن های کنترل نشده در دوران بارداری می باشد. این عارضه سبب اختلال در میزان طبیعی قند خون در طول دوره بارداری نیز می شود. لذا مداخلات آموزشی در قبل و حین بارداری و نیز اقدامات کنترلی در دوران بارداری از جنبه تغذیه ای از اهمیت زیادی برخوردار است.

 

 

پ- برنامه مداخلهای بهبود وضع تغذیه کودکان 6- 3 سال روستا مهدها (تامین یک وعده غذای گرم)

 

Ø       هدف کلی این برنامه بهبود وضع تغذیه کودکان 6- 3 ساله خانواده های نیازمند در مناطق روستایی می باشد.

 

با توجه به اینکه شرط لازم دستیابی به توانمندی های ذهنی و جسمی کودکان، مراقبت تغذیه ای از آنان است و مراقبت تغذیه ای در کودکان به ارتقای شاخص های رشد،؛ دریافت غذای سالم و مغذی و ایجاد باورها و عادات صحیح غذایی در کودکی و بزرگسالی منجر می شود. بنابر این ارتقای آگاهی، نگرش، بینش و عملکرد تغذیه ای مراقبین کودک در خانواده و مراقبین او در جامعه از عواملی اصلی تامین کننده مراقبت تغذیه ای است. همچنین کمک به بهبود تغذیه و آموزش کودکان زیر 6 سال نیازمند در مناطق روستایی امری ضروری است.

 

 

ت- برنامه های آموزشی در خصوص ارتقای آگاهی کارکنان و جامعه در زمینه تغذیه سالمندان

 

Ø       ارتقای آگاهی کارکنان بهداشتی درمانی در زمینه نقش تغذیه سالم در سلامت سالمندان

 

 

 

 

·         برنامه ارتقاء فرهنگ و سواد تغذیه ای جامعه:

 

هدف کلی:

 

Ø       ارتقای فرهنگ و سواد تغذیه ای به منظور بهبود تغذیه جامعه.

 

اصلاح شیوه زندگی یکی از راهکارهای اساسی برای پیشگیری از بیماری های غیرواگیر و پی آمدهای آن می باشد و اموزش مردم در زمینه رژیم غذایی مناسب، اولین قدم مثبت در راستای پیشگیری از بیماری های فوق است. گزارش سال 2002 سازمان جهانی بهداشت کشورها را برای طراحی مداخلات گسترده مبتنی بر جامعه در زمینه کاهش چربی غذا، افزایش فعالیت بدنی، مصرف بیشتر سبزی و میوه، کاهش مصرف نمک در غذاهای فراوری شده و کاهش مصرف دخانیات برانگیخته است. رژیم غذایی مناسب، ورزش و کاهش مصرف دخانیات مهمترین عاملی هستند که باید در برنامه های پیشگیری از بیماری های غیرواگیر مد نظر قرار گیرند.

 

اهداف اختصاصی:

 

1-       افزایش اگاهی های تغذیه ایی جامعه

 

2-       اصلاح عادات نامناسب غذایی و الگوی تغذیه جامعه

 

استراتژی ها:

 

1-       ظرفیت سازی و توانمند سازی جامعه از طریق آموزش

 

2-       برقراری ارتباط موثر چند بخشی

 

3-       پایش و ارزشیابی مداخلات آموزشی

 

 

·          تغذیه در بحران:

 

 

 

Ø       مقدمه:

 

بحران یک رویداد اسف بار است که باعث مرگ و میر، رنج و اندوه بیش از حد انسان و صدمات مادی بسیار زیاد می شود. بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت پدیده های زیست محیطی ناگهانی هستند که از چنان شدتی برخوردار هستند که کمک رسانی خارجی را طلب می کنند یا باعث ایجاد نیاز مازاد بر ظرفیت پاسخ می گردد. بناباین همه قدم های ممکن باید برداشته شود تا رنج انسان ها از بلایا کاهش یابد و افراد آسیب دیده حق زندگی پرمنزلتی داشته باشند. در امداد رسانی پنج بخش کلیدی (آبرسانی- بهداشت محیط- تغذیه- کمک های غذایی- سرپناه و خدمات بهداشتی) مد نظر قرار می گیرند.

 

 

·         ارتقاء سطح سلامت تغذیه ای دانش آموزان:

 

معرفی برنامه:

 

توسعه و رشد کشورها بیش از هر چیز به نیروی انسانی ماهر و توانمند وابسته است. نسلی که توانمندی کار فکری و جسمی را داشته باشد. برای داشتن چنین نسلی بیش از هر چیز می بایست بر روی تغذیه صحیح دانش آموزان سرمایه گذاری کرد. بنابر این آموزش دانش اموزان با در نظر گرفتن حضور آنان در مدارس و نیز امکان دسترسی آسان به آنها فرصت مناسبی برای ایجاد فرهنگ   تغذیه ای صحیح و پیشگیری از کمبود ریز مغذی های شایع می باشد.

 

 

 

اهداف اختصاصی:

 

Ø       افزایش آگاهی تغذ یه ای دانش آموزان به میزان 20 درصد وضعیت موجود

 

Ø       اصلاح عادات غذایی دانش آموزان از طریق آموزش

 

Ø       افزایش پوشش دختران دانش آموز تحت پوشش برنامه آهن یاری   

 

 

 

·         دستاوردهای مهم برنامه بهبود تغذیه استان:

 

1-    کاهش درصد کم وزنی متوسط و شدید در کودکان زیر 6 سال از 6/9 درصد در سال 1378به 5 درصد در سال 83 (مبنا طرح های کشوری انیس 1 و2 )

 

2-       کاهش کوتاه قدی متوسط و شدید در کودکان زیر 6 سال از 14 درصد در سال 78 به به 5 درصد در سال83(مبنا طرحهای کشوری انیس 1 و2 )

 

3-       کاهش درصد شیوع گواتر از 5/57 درصد در سال 68 13به 8/10 درصد در سال 1386

 

4-       ارتقاء الگوی صحیح مصرف روغن (کاهش مصرف روغن جامد نباتی از 90 درصد در سال 84 به 80 درصد در سال 85

 

5-       حفظ و ارتقای پوشش مصرف نمک ید دار

 

6-       افزایش پوشش برنامه آموزش تغذیه و آهن یاری دختران دانش آموز در کلیه مدارس راهنمایی و دبیرستانهای دخترانه سطح شهرستان

 

7-       افزاش پوشش برنامه حمایتی بهبود تغذیه کودکان زیر 6 سال در  شهرستان